న్యూఢిల్లీ, ఏప్రియల్ 15 : అంతరించిపోతున్న వన్యప్రాణుల రక్షణలో దర్యాప్తు సంస్థలు ఒక అరుదైన విజయాన్ని నమోదు చేశాయి. దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు సాగిన సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం తర్వాత, అత్యంత ఖరీదైన 'షాతూష్' శాలువాలను అక్రమంగా తరలించేందుకు ప్రయత్నించిన నిందితుడికి ఢిల్లీలోని రౌస్ అవెన్యూ కోర్టు కఠిన శిక్ష విధిస్తూ సంచలన తీర్పునిచ్చింది. వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం (1972) కింద నమోదైన ఈ కేసులో జైపూర్‌కు చెందిన ఆర్ట్ గ్యాలరీ యజమాని సయ్యద్ షాహిద్ అహ్మద్ కశానీకి మూడేళ్ల జైలు శిక్షతో పాటు జరిమానా విధిస్తూ చీఫ్ జుడీషియల్ మెజిస్ట్రేట్ తీర్పు చెప్పారు. వన్యప్రాణి నేరాల అదుపులో సీబీఐ, డబ్ల్యూసీసీబీ వంటి అగ్రగామి సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేస్తే ఫలితాలు ఎలా ఉంటాయో ఈ తీర్పు నిరూపించింది.

టిబెటన్ యాంటిలోప్ (చిరు) అనే అరుదైన వన్యప్రాణి వెంట్రుకల నుంచి తయారయ్యే 'షాతూష్' శాలువాలకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో కోట్లాది రూపాయల విలువ ఉంటుంది. అయితే, ఒక శాలువా తయారీ కోసం కనీసం మూడు నుంచి ఐదు చిరులను వేటాడాల్సి ఉంటుంది. చిరు లు అంతరించిపోతున్న క్రమంలో ఈ క్రూరత్వాన్ని అరికట్టేందుకు భారత ప్రభుత్వం 1972 వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టంలోని షెడ్యూల్-1లో వీటిని వధించకుండా చట్టం చేస్తూ రక్షణ కల్పించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సైట్స్ (CITES) ఒప్పందం ద్వారా కూడా 1975 నుంచే దీనిపై నిషేధం ఉంది. ఇంతటి కఠిన నిబంధనలు ఉన్నప్పటికీ, లాభాపేక్షతో కొందరు వ్యాపారులు మూగజీవాల ప్రాణాలతో చెలగాటమాడుతూనే ఉన్నారు. ఈ నేపథ్యంలోనే 2008లో వెలుగులోకి వచ్చిన ఈ కేసు భారత వన్యప్రాణి నేర చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.

ఆపరేషన్ ఎయిర్‌పోర్ట్: గుట్టురట్టయిందిలా..

ఢిల్లీలోని ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ద్వారా జైపూర్‌కు చెందిన 'మెసర్స్ ఇండియన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ' పేరుతో విదేశాలకు వెళ్తున్న ఒక భారీ పార్శిల్‌పై వైల్డ్ లైఫ్ క్రైమ్ కంట్రోల్ బ్యూరో (WCCB) అధికారులకు అనుమానం కలిగింది. సాధారణ పష్మినా శాలువాలుగా పేర్కొన్న ఆ కన్సైన్‌మెంట్‌లో నిషేధిత షాతూష్ పోగులు ఉన్నట్లు అప్పటి డబ్ల్యూసీసీబీ ఇన్‌స్పెక్టర్ ఆర్తి సింగ్ తన క్షేత్రస్థాయి పరిశీలనలో 2008 డిసెంబర్‌లో గుర్తించారు. మొత్తం 1,290 శాలువాలను తనిఖీ చేయగా, అందులో భారీ ఎత్తున షాతూష్ ఆనవాళ్లు కనిపించాయి. అప్పటి డబ్ల్యూసీసీబీ ప్రాంతీయ ఉప సంచాలకులు రమేష్ కుమార్ పాండే తక్షణమే స్పందించి, కేసు తీవ్రత దృష్ట్యా దీనిని సీబీఐకి అప్పగించాలని కోరారు. వన్యప్రాణి నేరాల్లో సీబీఐ రంగప్రవేశం చేసిన తొలి కేసుగా ఇది రికార్డు సృష్టించింది.

ఈ కేసులో నిందితుడు తాను అమాయకుడినని, అవి కేవలం యంత్రంతో తయారైన పష్మినా శాలువాలని వాదిస్తూ తప్పించుకోవాలని చూశాడు. అయితే, డెహ్రాడూన్‌లోని వైల్డ్ లైఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా (WII) శాస్త్రవేత్తలు అందించిన ఫోరెన్సిక్ నివేదికలు నిందితుడి వాదనను తిప్పికొట్టాయి. డాక్టర్ ఎస్.పి. గోయల్ నేతృత్వంలోని బృందం ఆ శాలువాల నూలును శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి, అవి ఖచ్చితంగా టిబెటన్ యాంటిలోప్ వెంట్రుకలేనని నిర్ధారించింది. మొత్తం 41 శాలువాల్లో నిషేధిత ఫైబర్ ఉన్నట్లు రెండు విడతల పరీక్షల్లో తేలింది. కోర్టులో శాస్త్రవేత్తలు ఇచ్చిన నిపుణుల సాక్ష్యం ఈ కేసులో కీలక మలుపుగా మారింది.

సమన్వయమే గెలుపు సూత్రం

సుమారు 17 ఏళ్ల పాటు సాగిన ఈ విచారణలో నాలుగు కీలక ప్రభుత్వ సంస్థలు - WCCB, CBI, కస్టమ్స్, మరియు WII - అసాధారణమైన సమన్వయాన్ని ప్రదర్శించాయి. కస్టమ్స్ విభాగం ఆ శాలువాలను భద్రపరిచి సాక్ష్యాలు చెదరకుండా చూడగా, సీబీఐ ఇన్‌స్పెక్టర్ సంజయ్ దూబే పక్కా ఆధారాలతో చార్జిషీట్ దాఖలు చేశారు. ప్రస్తుత డబ్ల్యూసీసీబీ డైరెక్టర్ రమేష్ కుమార్ పాండే నాటి నుంచి నేటి వరకు కేసు పురోగతిని పర్యవేక్షిస్తూ, అటవీ చట్టాల అమలులో చిత్తశుద్ధిని చాటుకున్నారు. సాధారణంగా ఏళ్ల తరబడి సాగే కేసుల్లో సాక్ష్యాలు బలహీనపడటం సహజం, కానీ ఈ కేసులో అధికారులు చూపిన పట్టుదల వల్లే నిందితుడికి శిక్ష పడింది.

కేసు విచారణ సందర్భంగా నిందితుడి తరపు న్యాయవాదులు ఫోరెన్సిక్ పరీక్షల పద్ధతిని, విచారణా క్రమాన్ని సవాలు చేసినప్పటికీ, కోర్టు వాటిని తోసిపుచ్చింది. నిందితుడి ప్రవర్తన మరియు అతను సమర్పించిన పత్రాలు పొంతన లేకుండా ఉన్నాయని మెజిస్ట్రేట్ అభిప్రాయపడ్డారు. వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టంలోని సెక్షన్ 49B(1)/51(1A) కింద గరిష్టంగా మూడేళ్ల శిక్షను ఖరారు చేశారు. స్వాధీనం చేసుకున్న ఆ విలువైన శాలువాలన్నీ ఇకపై ప్రభుత్వ ఆస్తిగా మారుతాయని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

ఈ తీర్పు కేవలం ఒక వ్యక్తికి పడిన శిక్ష మాత్రమే కాదు, మూగజీవాల చర్మాన్ని, వెంట్రుకలను వ్యాపార వస్తువులుగా మార్చే స్మగ్లర్లకు బలమైన హెచ్చరిక. అత్యాధునిక ఫోరెన్సిక్ పరిజ్ఞానం, వివిధ విభాగాల మధ్య సమన్వయం ఉంటే, నేరస్థులు ఎంతటి వారైనా చట్టం నుంచి తప్పించుకోలేరని ఈ 'షాతూష్' కేసు నిరూపించింది. రాబోయే కాలంలో వన్యప్రాణి నేరాల పరిశోధనకు ఈ తీర్పు ఒక దిక్సూచిగా నిలుస్తుందనడంలో సందేహం లేదు.

పి ఐ బి