న్యూ ఢిల్లీ, ఏప్రియల్ 7 : దేశీయ విద్యా రంగంలో గత దశాబ్ద కాలంగా చోటుచేసుకున్న పరిణామాలను విశ్లేషిస్తూ నీతి ఆయోగ్ ఒక సమగ్ర నివేదికను విడుదల చేసింది. భారత పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నెట్‌వర్క్‌గా అవతరించిందని, సుమారు 14.71 లక్షల పాఠశాలలు 24.69 కోట్ల మంది విద్యార్థులకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పిస్తున్నాయని ఈ నివేదిక స్పష్టం చేసింది. నీతి ఆయోగ్ వైస్ ఛైర్మన్ సుమన్ బెరీ, సీఈఓ నిధి చిబ్బర్ విడుదల చేసిన ఈ నివేదిక, పాఠశాలల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పన నుంచి డిజిటల్ అభ్యాసం వరకు చోటుచేసుకున్న పురోగతిని సోదాహరణంగా వివరించింది. గత పదేళ్లలో విద్యార్థుల నమోదు (Enrolment) ప్రక్రియలో గణనీయమైన వృద్ధి కనిపించిందని, ముఖ్యంగా బాలికలు, ఎస్సీ, ఎస్టీ విద్యార్థుల భాగస్వామ్యం పెరగడం హర్షించదగ్గ పరిణామమని నివేదిక పేర్కొంది.

మౌలిక సదుపాయాల్లో ముందడుగు.. డిజిటల్ దిశగా పయనం

పాఠశాలల్లో కనీస వసతుల కల్పనలో భారత్ ఎంతో పురోగతి సాధించింది. విద్యుత్ సౌకర్యం, మరుగుదొడ్లు, తాగునీరు వంటి అంశాల్లో గతంతో పోలిస్తే మెరుగైన గణాంకాలు నమోదయ్యాయి. స్మార్ట్ క్లాస్‌రూమ్‌లు, కంప్యూటర్ ల్యాబ్‌లు మరియు ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ విస్తరణ విద్యా వ్యవస్థను ఆధునీకరించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020), నిపుణ్ భారత్ మిషన్ (NIPUN Bharat), సమగ్ర శిక్షా అభియాన్ వంటి ప్రభుత్వ పథకాలు క్షేత్రస్థాయిలో సత్ఫలితాలను ఇస్తున్నాయని నీతి ఆయోగ్ విశ్లేషించింది. కరోనా అనంతర కాలంలో విద్యార్థుల అభ్యసన సామర్థ్యాలు (Learning Outcomes) తిరిగి పుంజుకోవడం, ముఖ్యంగా ప్రాథమిక అక్షరాస్యత మరియు సంఖ్యా శాస్త్ర అవగాహనలో మెరుగుదల కనిపించడం సానుకూల సంకేతంగా నివేదిక అభివర్ణించింది.

పిరమిడ్ తరహా నిర్మాణం: పైకి వెళ్లేకొద్దీ తగ్గుతున్న పాఠశాలలు

అయితే, ఈ ప్రగతి ప్రయాణంలో కొన్ని గంభీరమైన సవాళ్లు కూడా పొంచి ఉన్నాయని నివేదిక హెచ్చరించింది. భారత విద్యా వ్యవస్థ ప్రస్తుతం ఒక పిరమిడ్ ఆకృతిని పోలి ఉందని, ప్రాథమిక స్థాయిలో సుమారు 7.3 లక్షల పాఠశాలలు ఉండగా, ఉన్నత పాఠశాల స్థాయికి వచ్చేసరికి ఆ సంఖ్య 1.42 లక్షలకు, సీనియర్ సెకండరీ స్థాయిలో 1.64 లక్షలకు పడిపోతోందని వివరించింది. కేవలం 5 శాతం పాఠశాలలు మాత్రమే 1 నుండి 12వ తరగతి వరకు నిరంతర విద్యను అందిస్తున్నాయి. దీనివల్ల విద్యార్థులు ఒక స్థాయి నుండి మరో స్థాయికి వెళ్లే క్రమంలో పాఠశాలలు మారాల్సి వస్తోంది, ఇది మధ్యలోనే చదువు మానేసే (Dropouts) ధోరణికి ప్రధాన కారణమవుతోందని జర్నలిస్టిక్ విశ్లేషణలో తేలింది. 5, 8 మరియు 10వ తరగతుల తర్వాత విద్యార్థులు చదువుకు దూరం కావడం ఆందోళన కలిగించే అంశం.

కొనసాగుతున్న వసతుల లేమి మరియు పాలనాపరమైన ఖాళీలు

అభివృద్ధి జరుగుతున్నప్పటికీ, ఇంకా 1.19 లక్షల పాఠశాలలకు విద్యుత్ సౌకర్యం లేదని, సుమారు 14,500 పాఠశాలల్లో తాగునీటి వసతి కొరవడిందని నివేదిక గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. దాదాపు 60 వేల పాఠశాలల్లో చేతులు శుభ్రం చేసుకునే కనీస సౌకర్యాలు కూడా లేకపోవడం గమనార్హం. కేవలం భౌతిక వసతులే కాకుండా, పాలనాపరంగా కూడా అనేక అడ్డంకులు ఉన్నాయి. క్షేత్రస్థాయి విద్యా కార్యాలయాల్లో (Block and District levels) 50 నుండి 60 శాతం వరకు అధికారుల ఖాళీలు ఉండటం వల్ల పర్యవేక్షణ కుంటుపడుతోంది. ఇది విద్యా నాణ్యతపై ప్రత్యక్ష ప్రభావాన్ని చూపుతోందని నివేదిక స్పష్టం చేసింది. ఉపాధ్యాయుల కొరత మరియు వారి అపసవ్య కేటాయింపులు కూడా బోధనపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతున్నాయి.

భవిష్యత్ కార్యాచరణ: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు వినూత్న బోధన

రాబోయే కాలంలో భారత విద్యా వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేసేందుకు నీతి ఆయోగ్ 13 కీలక సిఫార్సులను చేసింది. ఇందులో 8 వ్యవస్థాగత సంస్కరణలు, 5 విద్యాపరమైన మార్పులు ఉన్నాయి. కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence)ను తరగతి గదుల్లోకి తీసుకురావడం, వృత్తి విద్యా కోర్సులను పాఠ్యప్రణాళికలో విలీనం చేయడం వంటి అంశాలకు నివేదిక పెద్దపీట వేసింది. అయితే, ఏఐ వినియోగంలో విద్యార్థుల మానసిక ఆరోగ్యానికి భంగం కలగకుండా తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని సూచించింది. పాఠశాలలను 'కాంపోజిట్ స్కూల్స్' (1 నుండి 12వ తరగతి వరకు ఒకే చోట)గా మార్చడం ద్వారా డ్రాపౌట్స్ తగ్గించవచ్చని భావిస్తోంది. స్వల్ప, మధ్య మరియు దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలతో కూడిన 33 అమలు మార్గాలను నివేదికలో పొందుపరిచారు. ఈ ప్రణాళికలు సక్రమంగా అమలైతేనే భారత విద్యా రంగం ప్రపంచ స్థాయి ప్రమాణాలను అందుకోగలదని నివేదిక సారాంశం.(PIB)

పూర్తి నివేదిక కోసం ఈ లింక్ చూడండి : https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-05/School-Education-System-in-India.pdf