విజయవాడ , ఏప్రియల్ 15: ఆధ్యాత్మికతకు నిలయమైన భారతీయ దేవాలయ వ్యవస్థ ఇప్పుడు సరికొత్త రూపు సంతరించుకుంటోంది. తరతరాలుగా వంశపారంపర్యంగా, సాంప్రదాయ పద్ధతుల్లో సాగుతున్న ఆలయాల నిర్వహణలో ఇకపై 'ప్రొఫెషనలిజం' అడుగుపెట్టబోతోంది. భక్తికి మేనేజ్‌మెంట్ పాఠాలు తోడైతే భక్తుల సౌకర్యార్థం ఎలాంటి మార్పులు వస్తాయనే కోణంలో దేశవ్యాప్తంగా విద్యా సంస్థలు ఇప్పుడు 'టెంపుల్ మేనేజ్‌మెంట్' కోర్సులపై దృష్టి సారించాయి.భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో దేవాలయాలది కీలక పాత్ర వహిస్తున్నాయన్న అంశంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. కేవలం ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలుగానే కాకుండా, లక్షలాది మందికి ఉపాధినిచ్చే వ్యవస్థలుగా ఇవి విరాజిల్లుతున్నాయి. అయితే, పెరుగుతున్న భక్తుల రద్దీ, నిధుల వినియోగంలో పారదర్శకత లోపించడం, మౌలిక వసతుల కొరత వంటి సవాళ్లను అధిగమించేందుకు నైపుణ్యం కలిగిన నిర్వాహకుల అవసరం ఏర్పడింది. ఈ నేపథ్యంలోనే ముంబై, పుణె విశ్వవిద్యాలయాలతో పాటు తాజాగా మధ్యప్రదేశ్‌లోని విక్రమాదిత్య విశ్వవిద్యాలయం కూడా ఈ వినూత్న కోర్సును తెరపైకి తెచ్చింది.

సాంప్రదాయం.. సైన్స్.. మేనేజ్‌మెంట్

టెంపుల్ మేనేజ్‌మెంట్ అంటే కేవలం పూజలు నిర్వహించడం కాదు. ఒక మెగా ఈవెంట్‌ను ఎలా ప్లాన్ చేస్తారో, ఒక మల్టీ నేషనల్ కంపెనీని ఎలా నడుపుతారో.. అదే స్థాయిలో ఆలయాలను నిర్వహించడం ఈ కోర్సు ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. క్రౌడ్ మేనేజ్‌మెంట్ (క్యూ లైన్ల నిర్వహణ), విరాళాల లెక్కింపులో పారదర్శకత, ఆలయ ఆస్తుల పరిరక్షణ, భక్తుల భద్రత, పారిశుధ్యం వంటి అంశాల్లో విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇస్తారు. ముంబైలోని వెలింకర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వంటి ప్రముఖ సంస్థలు ఇప్పటికే ఈ రంగంలో అడుగుపెట్టగా, వారణాసిలోని సంపూర్ణానంద సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు అతి తక్కువ ఫీజుతోనే శిక్షణను అందిస్తున్నాయి.

ఈ కోర్సుల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. తరతరాలుగా ఒకే వర్గానికి పరిమితమైన ఆలయ నిర్వహణలో ఇప్పుడు వైవిధ్యం కనిపిస్తోంది. పుణె యూనివర్సిటీలో ఈ కోర్సు చేస్తున్న వారిలో దళితులతో పాటు బ్రాహ్మణులు, పురుషులతో పాటు మహిళలు కూడా ఉండటం విశేషం. ఇది ఆలయ వ్యవస్థలో వస్తున్న ఒక నిశ్శబ్ద సామాజిక విప్లవంగా చెప్పవచ్చు. 18 ఏళ్ల యువకుడి నుండి 60 ఏళ్ల రిటైర్డ్ ఇంజనీర్ వరకు అందరూ ఈ విద్య పట్ల ఆసక్తి చూపుతున్నారు. "ధర్మం అందరిది.. దాని రక్షణ బాధ్యత కూడా అందరిదే" అన్న భావన క్షేత్రస్థాయిలో బలంగా వినిపిస్తోంది.

ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త ఊపిరి

మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి మోహన్ యాదవ్ ఉజ్జయినిలోని విక్రమాదిత్య యూనివర్సిటీలో ఎంబీఏ టెంపుల్ మేనేజ్‌మెంట్‌ను ప్రారంభిస్తున్నట్లు ప్రకటించడం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశమైంది. ఆధ్యాత్మిక పర్యాటకాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా స్థానిక యువతకు ఉపాధి కల్పించడమే లక్ష్యమని ప్రభుత్వం చెబుతుండగా, విపక్షాలు మాత్రం ఇది కేవలం 'ధార్మిక ఎజెండా' అని విమర్శిస్తున్నాయి. అయితే, ఉజ్జయిని వంటి పుణ్యక్షేత్రాల్లో శాస్త్రీయ నిర్వహణ పద్ధతులు అమలైతే పర్యాటక రంగం ద్వారా రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ బలపడుతుందనడంలో సందేహం లేదు.

మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి మోహన్ యాదవ్ ప్రకటించినట్లుగా, దేవాలయాల నిర్వహణను మెరుగుపరచడం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక పర్యాటకాన్ని బలోపేతం చేయవచ్చు. ఉజ్జయిని వంటి చారిత్రక నగరాల్లో ఈ కోర్సుల ద్వారా యువతకు స్థానికంగానే ఉపాధి లభించే అవకాశం ఉంది. కాశీ విశ్వనాథ్ ఆలయంలో గత ఏడేళ్లలో భక్తుల సంఖ్య 67 లక్షల నుండి 11 కోట్లకు చేరడం, తిరుమలలో భక్తుల రద్దీ నిరంతరం పెరుగుతుండటం చూస్తుంటే.. ఈ రంగానికి ప్రొఫెషనల్ మేనేజర్లు ఎంత అవసరమో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ఏఐ (AI) యుగంలో 'సురక్షిత' కెరీర్

కృత్రిమ మేధ (Artificial Intelligence) వల్ల భవిష్యత్తులో ఐటీ ఉద్యోగాలు ఊడిపోతాయన్న భయాల మధ్య, టెంపుల్ మేనేజ్‌మెంట్ ఒక 'సేఫ్ బెట్' గా కనిపిస్తోంది. భక్తి, మానవ సంబంధాలు, భావోద్వేగాలతో ముడిపడి ఉన్న ఈ రంగంలో యంత్రాల పాత్ర పరిమితమే. అందుకే కెరీర్ కౌన్సెలర్లు కూడా దీనిని "రిసెషన్ ప్రూఫ్" (ఆర్థిక మాంద్యం ప్రభావం లేని) ఉద్యోగంగా అభివర్ణిస్తున్నారు.

రాజకీయంగా విమర్శలు ప్రతివిమర్శలు ఎలా ఉన్నా, ఒక శాస్త్రీయ దృక్పథంతో ఆలయాలను నిర్వహించడం వల్ల సామాన్య భక్తుడికి దక్కే గౌరవం, సౌకర్యం పెరుగుతాయనడంలో సందేహం లేదు. ఆధ్యాత్మికతకు ఆధునికత తోడైతే, భారతీయ దేవాలయాలు ప్రపంచ స్థాయి పర్యాటక కేంద్రాలుగా మరింతగా వెలుగుతాయని నిపుణులు ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. మొత్తానికి, 'టెంపుల్ మేనేజ్‌మెంట్' అనేది కేవలం ఒక కోర్సు మాత్రమే కాదు.. అది భారతీయ సంస్కృతిని, సంప్రదాయాన్ని ఆధునిక ప్రపంచానికి అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దే ఒక ప్రయత్నం. భవిష్యత్తులో పెద్ద పెద్ద బహుళజాతి కంపెనీల్లో ఉద్యోగాల తరహాలోనే, ప్రముఖ ఆలయాల్లో 'టెంపుల్ మేనేజర్' పోస్టులు కూడా అత్యంత డిమాండ్ ఉన్న ఉద్యోగాలుగా మారబోతున్నాయి.