భారతదేశంలో పారిశ్రామిక కాలుష్యం మునుపెన్నడూ లేనంతగా పెరిగిపోయింది. ఏటా 1.566 కోట్ల టన్నుల ప్రమాదకర వ్యర్థాలు వెలువడుతున్నాయని, అధికారిక లెక్కలకు మించి వందలాది కాలుష్య ప్రాంతాలు ఉన్నాయని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బ్రిస్టల్ నివేదిక హెచ్చరించింది. నేల, నీరు విషతుల్యం కావడమే కాకుండా మానవ ఆరోగ్యంపై ఈ వ్యర్థాలు చూపుతున్న ప్రభావంపై ప్రత్యేక కథనం.
న్యూఢిల్లీ, ఏప్రియల్ 24 : దేశాభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న పరిశ్రమలు, అదే స్థాయిలో పర్యావరణానికి శాపంగా మారుతున్నాయా? అంటే ‘అవును’ అనే సమాధానమే ఇస్తోంది యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బ్రిస్టల్. భారతదేశంలో ప్రతి ఏటా సుమారు 1.566 కోట్ల టన్నుల ప్రమాదకర పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్నప్పటికీ, వాటి నిర్వహణ, కలుషిత ప్రాంతాల గుర్తింపులో తీవ్రమైన వైఫల్యాలు ఉన్నాయని ఈ నివేదిక ఎత్తిచూపింది. అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం దేశంలో కేవలం 200 లోపు మాత్రమే కలుషిత ప్రాంతాలు ఉన్నట్లు రికార్డులు చెబుతుండగా, క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితి అత్యంత దారుణంగా ఉందని, గుర్తించని ‘విష కేంద్రాలు’ వందల సంఖ్యలో ఉన్నాయని పరిశోధకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
నిబంధనల ఉల్లంఘన - పర్యవేక్షణ లోపం: కాలుష్యానికి అడ్డాగా మారుతున్న పారిశ్రామిక క్షేత్రాలు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యావరణ పరిరక్షణపై చర్చ జరుగుతున్న తరుణంలో, భారత్లో పారిశ్రామిక వ్యర్థాల నిర్వహణపై వెలువడిన ఈ నివేదిక ఆందోళన కలిగిస్తోంది. 'ఎన్విరాన్మెంటల్ డెవలప్మెంట్' జర్నల్లో ప్రచురితమైన ఈ అధ్యయనం ప్రకారం, దేశంలో ప్రమాదకర వ్యర్థాలను నిబంధనలకు విరుద్ధంగా పారబోయడం వల్ల వందలాది ప్రాంతాలు కలుషితమైపోయాయి. విస్తుపోయే విషయం ఏమిటంటే, ఈ ప్రాంతాలలో అధిక శాతం ఇప్పటికీ ప్రభుత్వ అధికారుల దృష్టికి కూడా రాలేదు. కాలుష్య గుర్తింపు ప్రక్రియలో పారదర్శకత లేకపోవడం, సరైన పర్యవేక్షణ యంత్రాంగం కరువవ్వడం వల్ల ప్రజారోగ్యం గాలిలో దీపంలా మారింది. భూమి అడుగున నిక్షిప్తమవుతున్న ఈ విష పూరిత రసాయనాలు భవిష్యత్తు తరాలకు గండంగా మారనున్నాయని నివేదిక హెచ్చరిస్తోంది.
అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ముందు వెలవెలబోతున్న భారత్: స్విట్జర్లాండ్ అనుభవాలే నిదర్శనం
భారతదేశం లాంటి విశాలమైన దేశంలో కాలుష్య ప్రాంతాల గుర్తింపు కేవలం 200 లోపే ఉండటంపై పరిశోధకులు విస్మయం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. వైశాల్యంలోనూ, పరిశ్రమల సంఖ్యలోనూ భారత్ కంటే చాలా చిన్నదైన స్విట్జర్లాండ్ వంటి దేశాల్లో వేల సంఖ్యలో కలుషిత ప్రాంతాలను గుర్తించి, వాటిని డాక్యుమెంట్ చేశారు. దీని అర్థం అక్కడ కాలుష్యం ఎక్కువ అని కాదు, ప్రతి చిన్న ప్రాంతాన్ని కూడా గుర్తించే పటిష్టమైన వ్యవస్థ అక్కడ ఉందని అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది. భారత్లో కాలుష్య ప్రాంతాల గుర్తింపుకు సరైన శాస్త్రీయ విధానాలు లేకపోవడం మరియు అధికారిక రికార్డుల నమోదులో నిర్లక్ష్యం వల్లే అనేక ప్రమాదకర ప్రాంతాలు వెలుగులోకి రాకుండా మిగిలిపోతున్నాయి.
శాఖల మధ్య సమన్వయ లోపం: ముక్కలు ముక్కలుగా పర్యావరణ విధానాలు
భారతదేశంలో కాలుష్య నియంత్రణకు సంబంధించిన విధానాల్లో ఏకీకృత స్వభావం లేకపోవడం మరో ప్రధాన సమస్యగా మారింది. నేల నాణ్యతను ఒక విభాగం, భూగర్భ జలాలను మరో విభాగం, వ్యర్థాల నిర్వహణను ఇంకో విభాగం పర్యవేక్షిస్తుండటంతో వ్యవస్థల మధ్య సమన్వయం లోపించింది. ఈ విచ్ఛిన్న వ్యవస్థ వల్ల కాలుష్య తీవ్రతను అంచనా వేయడం అధికారులకు కష్టసాధ్యంగా మారుతోంది. పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, సమస్యను ఒక పజిల్లాగా విడదీసి చూడటం వల్ల సమగ్రమైన పరిష్కార మార్గాలు లభించడం లేదు. దీనివల్ల కాలుష్య నివారణ చర్యలు కేవలం కాగితాలకే పరిమితమవుతున్నాయి తప్ప, క్షేత్రస్థాయిలో మార్పు కనిపించడం లేదు.
ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం: నేల నుండి ప్లేటు వరకు చేరుతున్న భార లోహాలు
పరిశ్రమలు వదిలే వ్యర్థాల్లో ఉండే సీసం, పాదరసం, కాడ్మియం వంటి భార లోహాలు అత్యంత ప్రమాదకరమైనవి. ఇవి క్రమంగా భూమిలోకి ఇంకిపోయి భూగర్భ జలాలను విషతుల్యం చేస్తున్నాయి. పారిశ్రామిక ప్రాంతాలకు సమీపంలో పండించే పంటల ద్వారా ఈ రసాయనాలు ఆహార గొలుసులో చేరి నేరుగా మానవ శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి. ఫలితంగా దీర్ఘకాలిక వ్యాధులు, ప్రాణాంతకమైన క్యాన్సర్ వంటి సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి. కేవలం మానవులే కాకుండా పశుసంపద, వన్యప్రాణులు కూడా ఈ విష వలయంలో చిక్కుకుంటున్నాయి. ఇప్పటికైనా అమెరికా, బ్రిటన్, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల తరహాలో శాస్త్రీయ డేటా ఆధారంగా పటిష్టమైన చట్టపరమైన జవాబుదారీతనాన్ని అమలు చేయకపోతే, భారత్ పర్యావరణ విపత్తును ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందని ఈ నివేదిక హెచ్చరిస్తోంది.
సోర్స్ : యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బ్రిస్టల్ ప్రచురించిన తాజా పరిశోధనా నివేదిక
