డెహ్రాడూన్: భూగోళానికి రక్షణ కవచంలా నిలిచే హిమాలయ పర్వత శ్రేణుల్లో చోటుచేసుకుంటున్న మార్పులు భవిష్యత్తులో తీవ్ర ప్రభావం చూపనున్నాయా? మంచు శిఖరాల కరుగుదల, భూగర్భ పొరల్లోని కదలికలు భారతదేశ భౌగోళిక ముఖచిత్రాన్ని ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయబోతున్నాయి? ఈ ప్రశ్నలకు డెహ్రాడూన్లోని ప్రతిష్టాత్మక 'వాడియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హిమాలయన్ జియాలజీ' (WIHG) విడుదల చేసిన 2024-25 వార్షిక నివేదిక స్పష్టమైన సమాధానాలను, హెచ్చరికలను విశ్లేషించింది. హిమాలయాల పుట్టుక, పరిణామక్రమంపై పరిశోధనలు చేస్తున్న ఈ సంస్థ, గడిచిన ఏడాది కాలంలో తాము గుర్తించిన కీలక అంశాలను ఈ సమగ్ర నివేదికలో పొందుపరిచింది.
కరుగుతున్న హిమనీనదాలు.. పొంచి ఉన్న ముప్పు
హిమాలయాల్లోని గ్లేసియర్లు (హిమనీనదాలు) శరవేగంగా కరుగుతుండటం పట్ల శాస్త్రవేత్తలు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం వల్ల మంచు పలకల మందం తగ్గుతుండటమే కాకుండా, కొత్తగా ఏర్పడుతున్న సరస్సుల వల్ల 'గ్లేసియల్ లేక్ అవుట్బర్స్ట్ ఫ్లడ్స్' (GLOF) ప్రమాదం పొంచి ఉందని నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది. ముఖ్యంగా ఉత్తరాఖండ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రాంతాల్లోని నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లో భౌగోళిక మార్పులను శాస్త్రవేత్తలు నిశితంగా గమనిస్తున్నారు. ఉపగ్రహ ఛాయాచిత్రాలు, క్షేత్రస్థాయి పరిశోధనల ద్వారా సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, గడచిన దశాబ్ద కాలంలో హిమనీనదాల తిరోగమన వేగం పెరిగినట్లు సంస్థ నిర్ధారించింది.
భూగర్భంలో అలజడి.. సిస్మిక్ నెట్వర్క్ హెచ్చరికలు
భూమి యొక్క బాహ్య పొర అనేక పెద్ద మరియు చిన్న ముక్కలుగా విభజించబడి ఉంది. వీటినే టెక్టోనిక్ పలకలు అంటారు. అందులో ఒక ముఖ్యమైన పలకే 'భారతీయ పలక'. సుమారు 140 మిలియన్ ఏళ్ల క్రితం, 'గోండ్వానా' అనే భారీ ఖండం నుండి విడిపోయిన భారతీయ పలక, ఉత్తర దిశగా ప్రయాణించడం ప్రారంభించింది. ఇది సంవత్సరానికి సుమారు 5 నుండి 20 సెంటీమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించి, చివరకు ఆసియా ఖండం ఉన్న యూరేసియన్ పలకను బలంగా ఢీకొట్టింది. భారతీయ పలక, యూరేసియన్ పలకను ఢీకొట్టినప్పుడు ఏర్పడిన ఒత్తిడి వల్ల భూమి పైకి నెట్టబడింది. ఈ ప్రక్రియలోనే ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన హిమాలయ పర్వతాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ పలకలు ఇప్పటికీ ఒకదానికొకటి వ్యతిరేకంగా నెట్టుకుంటూనే ఉన్నాయి, అందుకే హిమాలయాల ఎత్తు ప్రతి ఏటా కొన్ని మిల్లీమీటర్లు పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
భారతీయ పలక (Indian Plate) స్థిరంగా యూరేసియన్ పలక వైపునకు చొచ్చుకుపోతుండటంతో హిమాలయ ప్రాంతం నిరంతరం భూకంప ముప్పు పొంచి ఉన్న జోన్గా మారుతోంది. నివేదిక ప్రకారం, గడిచిన ఏడాది కాలంలో హిమాలయ పర్వత సానువుల్లో వందలాది స్వల్ప స్థాయి భూకంపాలు సంభవించాయి. వీటిని నిశితంగా పరిశీలించేందుకు వాడియా ఇన్స్టిట్యూట్ అత్యాధునిక 'సిస్మిక్ అబ్జర్వేటరీ'లను మరింత బలోపేతం చేసింది. భూ అంతర్భాగంలో పేరుకుపోతున్న శక్తి ఎప్పుడైనా పెద్ద భూకంపానికి దారితీయవచ్చని, అందుకే ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలను గ్రామీణ స్థాయి వరకు తీసుకెళ్లాల్సిన అవసరం ఉందని నివేదిక నొక్కి చెప్పింది.
పర్యావరణ సమతుల్యత - సుస్థిర అభివృద్ధి
పర్వత ప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న పర్యాటకం, రహదారుల విస్తరణ వంటి మానవ కార్యకలాపాలు అక్కడి భౌగోళిక సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తున్నాయని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరించారు. కొండచరియలు విరిగిపడటం వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాలు కేవలం వర్షాల వల్ల మాత్రమే కాకుండా, భూమిలోని అస్థిరత వల్ల కూడా జరుగుతున్నాయని నివేదిక విశ్లేషించింది. పర్యావరణాన్ని కాపాడుకుంటూనే అభివృద్ధి పనులు చేపట్టేందుకు అవసరమైన 'జియో-టెక్నికల్' సలహాలను ప్రభుత్వం పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని సంస్థ సూచించింది.
పరిశోధనల్లో నూతన ఒరవడి
కేవలం సిద్ధాంతపరమైన పరిశోధనలకే పరిమితం కాకుండా, సమాజానికి ఉపయోగపడే సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడంలో వాడియా ఇన్స్టిట్యూట్ ముందంజలో ఉంది. హిమాలయాల్లోని సహజ నీటి బుగ్గలను పునరుజ్జీవింపజేయడం, భూగర్భ జలాల నాణ్యతను పరీక్షించడం వంటి కార్యక్రమాలు గడిచిన ఏడాది కాలంలో విజయవంతంగా సాగాయి. యువ శాస్త్రవేత్తలకు ప్రోత్సాహం అందించడంతో పాటు, అంతర్జాతీయ సంస్థలతో కలిసి హిమాలయాల రహస్యాలను ఛేదించే దిశగా కొత్త ప్రాజెక్టులను చేపట్టినట్లు 2024-25 వార్షిక నివేదిక ఘనంగా చాటి చెబుతోంది.
మొత్తంగా చూస్తే, వాడియా ఇన్స్టిట్యూట్ నివేదిక హిమాలయాల సంరక్షణ కేవలం ఒక ప్రాంతానికే పరిమితం కాదని, ఇది దేశ భద్రత మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతతో ముడిపడి ఉన్న అంశమని మరోసారి గుర్తు చేస్తోంది.
దీనికి సంభందించిన పూర్తి నివేదిక ఈ దిగువన ఇవ్వబడిన లింక్ లో అందుబాటు లో ఉంది.
https://www.wihg.res.in/uploads/images/news/img_2028566_annual-report-2024-25-english-dec.pdf
