హైదరాబాద్ , జూన్ 1 : ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మానవ ఆవాస నది ద్వీపంగా, అస్సామీ సంస్కృతికి గుండెకాయగా విరాజిల్లుతున్న ‘మజూలీ’ భవిష్యత్తుపై ఇప్పుడు సరికొత్త ఆశలు చిగురిస్తున్నాయి. బ్రహ్మపుత్ర నది ఉధృతికి ఏటా కోతకు గురవుతూ, వరదల గుప్పిట్లో చిక్కుకుంటున్న ఈ ద్వీపాన్ని కాపాడుకునేందుకు శాస్త్రవేత్తలు ఒక అద్భుతమైన చారిత్రక పరిశోధనను తెరపైకి తెచ్చారు. గత 4,000 సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాంతంలో చోటుచేసుకున్న వాతావరణ మార్పులు, వృక్షసంపద పరిణామక్రమం, నదీ ప్రవాహాల తీవ్రతను విశ్లేషిస్తూ లక్నోకు చెందిన బీర్బల్ సాహ్ని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాలియోసైన్సెస్ (BSIP) శాస్త్రవేత్తలు ఒక సమగ్ర నివేదికను రూపొందించారు. కేంద్ర సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగానికి (DST) చెందిన ఈ స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ చేసిన పరిశోధన, భవిష్యత్తులో వరద ముప్పును ఎదుర్కొనే వ్యూహాలకు దిక్సూచిగా మారనుంది.

పరాగ రేణువుల విశ్లేషణ: భూగర్భంలో దాగిన కాలగమనం

మజూలీ ద్వీపానికి యునెస్కో సాంస్కృతిక వారసత్వ హోదా లభించినప్పటికీ, ఇక్కడి పర్యావరణ చరిత్రపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి లోతైన శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. ఈ లోటును భర్తీ చేస్తూ, పరిశోధక బృందం ద్వీపంలోని 'సకాలి' చిత్తడి నేల (Sakali Wetland) నుంచి దాదాపు 150 సెంటీమీటర్ల లోతైన పూడిక మట్టి నమూనాలను (Sediment Core) సేకరించింది. ఈ మట్టిలో వేల ఏళ్లుగా చెక్కుచెదరకుండా దాగున్న పురాతన పరాగ రేణువులను (Pollen), మట్టి రేణువుల పరిమాణాన్ని (Grain-size) అత్యాధునిక సాంకేతికతతో విశ్లేషించారు. వాతావరణ హెచ్చుతగ్గులను తట్టుకుని నిలబడే పరాగ రేణువులు, నాటి పర్యావరణ స్థితిగతులకు నిలువెత్తు సాక్ష్యాలుగా నిలిచాయి.

మజూలీ పర్యావరణ చరిత్ర: గ్లోబల్ క్లైమేట్ మార్పుల ప్రభావం

ఈ పరిశోధనలో భాగంగా క్రీస్తు పూర్వం 4040 నుండి గత 500 సంవత్సరాల క్రితం వరకు (Mid-Late Holocene కాలం) నది ద్వీపంలో సంభవించిన మార్పులను శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్నారు. 'కోఎగ్జిస్టెన్స్ అప్రోచ్' అనే పరిమాణాత్మక పద్ధతి ద్వారా నాటి సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతాన్ని అంచనా వేశారు.

  • తొలి దశ (క్రీ.పూ. 4040 – 2260): ఈ కాలంలో వాతావరణం ఎంతో వెచ్చగా, తేమతో కూడి ఉండేది. దట్టమైన అడవులు విస్తరించి ఉండటం వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా వచ్చిన తీవ్రమైన కరవు పరిస్థితులను సైతం ఈ ద్వీపం సమర్థవంతంగా తట్టుకోగలిగింది.

  • మధ్యయుగ మార్పులు (క్రీ.శ. 1100 – 500): ఈ సమయంలో రుతుపవనాల తీవ్రత, నదీ ప్రవాహాలలో స్పష్టమైన మార్పులు వచ్చాయి. 'మెడీవల్ క్లైమేటిక్ అనోమలీ' కారణంగా వాతావరణంలో తేమ శాతం పెరిగింది.

  • ఇటీవలి కాలం (గత 500 ఏళ్లు): 'లిటిల్ ఐస్ ఏజ్' ప్రభావంతో ఇక్కడ ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాతం తగ్గుతూ వచ్చాయి. అదే సమయంలో మానవ జీవనం, పట్టణీకరణ పెరగడం వల్ల అడవులు అంతరించి, వృక్షసంపద పలచబడింది.

బ్రహ్మపుత్ర నది ఉధృతి: శాస్త్రీయ ఆధారాలతో విపత్తు నిర్వహణ

మట్టి రేణువుల విశ్లేషణ ఆధారంగా నదీ ప్రవాహాల శైలిని శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేశారు. కాలక్రమేణా తక్కువ వేగంతో సాగిన నదీ ప్రవాహాలు, క్రమంగా అత్యంత వేగవంతమైన, అస్థిరమైన ప్రవాహాలుగా ఎలా మారాయో ఈ డేటా స్పష్టం చేసింది. బ్రహ్మపుత్ర మరియు దాని ఉపనదులైన సుబన్‌సిరి వంటి నదీ వ్యవస్థలు మజూలీ భౌగోళిక రూపాన్ని ఎలా మార్చాయో ఈ అధ్యయనం వివరిస్తుంది. గతంలో సంభవించిన వరదల తీవ్రత, మట్టి కోత, ఇసుక మేటల వంటి అంశాలను అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా శాస్త్రీయ పద్ధతిలో విపత్తు నివారణ చర్యలు చేపట్టడానికి ఈ నివేదిక వీలు కల్పిస్తుంది.

శీతోష్ణస్థితి అనుకూల వ్యూహాలు: విధాన నిర్ణేతలకు సరికొత్త దిశానిర్దేశం

'రివ్యూ ఆఫ్ పాలియోబోటనీ అండ్ పాలియాలజీ' అంతర్జాతీయ జర్నల్‌లో ప్రచురితమైన ఈ పరిశోధనకు ఎం.ఎస్. ఆర్య పాండే (DST-INSPIRE SRF), డాక్టర్ స్వాతి త్రిపాఠి నేతృత్వం వహించారు. ఈ బృందంలో దేశ విదేశాలకు చెందిన పలువురు ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తలు భాగస్వామ్యమయ్యారు.

ఈ పరిశోధన కేవలం గతాన్ని తవ్వితీసేది మాత్రమే కాదు, మజూలీ మనుగడను కాపాడే ఒక రక్షణ కవచం. స్థానిక వృక్షసంపద అంతర్జాతీయ వాతావరణ మార్పులకు ఎలా స్పందించిందో తెలుసుకోవడం ద్వారా, ఇక్కడి జీవవైవిధ్యాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలో ఒక స్పష్టత వచ్చింది. చిత్తడి నేలల పునరుద్ధరణ, స్థిరమైన భూ వినియోగ ప్రణాళికలు, మరియు వరద ముప్పును తట్టుకునేలా స్థానిక గిరిజన సమాజాలకు అనుకూలమైన జీవనోపాధి వ్యూహాలను రూపొందించడానికి ఈ చారిత్రక ఆధారాలు ప్రభుత్వాలకు, విధాన నిర్ణేతలకు ఎంతగానో దోహదపడనున్నాయి.

Keywords: Majuli Island Assam, Climate History of Majuli, Brahmaputra River flooding, Majuli Island erosion, BSIP Lucknow research, Climate adaptation strategies, Palaeoecological study India.