ఢిల్లీ, ఏప్రిల్ 18:భారత పార్లమెంటు ఉభయ సభల బడ్జెట్ సమావేశాలు శనివారంతో అధికారికంగా ముగిసి నిరవధిక వాయిదా పడ్డాయి. దీంతో గత మూడు నెలలుగా ఢిల్లీ వేదికగా సాగిన కీలక రాజకీయ, శాసన ప్రక్రియకు విరామం లభించింది. ఈ ఏడాది జనవరి 28న ప్రారంభమైన ఈ బడ్జెట్ సమావేశాలు, మొత్తం మూడు దశలుగా విభజించబడి, 81 రోజుల కాలంలో 31 రోజుల పాటు సభలు జరిగాయి. దేశ ఆర్థిక భవిష్యత్తును నిర్దేశించే బడ్జెట్ ప్రతిపాదనలతో మొదలై, ప్రభుత్వ పనితీరుపై లోతైన చర్చలు, వివాదాస్పద అంశాలపై వాదోపవాదాలతో ఈ సమావేశాలు అత్యంత కీలకమైన మలుపులకు వేదికయ్యాయి.

సాధన సంపత్తి.. సభల ఉత్పాదకత

పార్లమెంటు పనితీరును అంచనా వేసే ఉత్పాదకత విషయంలో ఈసారి సభలు ఆసక్తికర ఫలితాలను నమోదు చేశాయి. లోక్‌సభ సుమారు 93 శాతం ఉత్పాదకతను ప్రదర్శించగా, రాజ్యసభ ఏకంగా 110 శాతం ఉత్పాదకతతో దూసుకుపోయింది. దేశాధినేత రాష్ట్రపతి ప్రసంగంతో మొదలైన సమావేశాల్లో, మోషన్ ఆఫ్ థాంక్స్ సందర్భంగా సభలో అధికార, ప్రతిపక్షాల మధ్య వాడివేడి చర్చలు జరిగాయి. లోక్‌సభలో నిరంతర అంతరాయాల మధ్య అతి తక్కువ సమయంలోనే చర్చ పూర్తి కాగా, రాజ్యసభలో మాత్రం సభ్యులు సుదీర్ఘంగా పాల్గొని చర్చను వాడీవేడిగా మార్చారు. ప్రధానమంత్రి స్వయంగా రాజ్యసభలో చర్చకు సమాధానం ఇవ్వడం గమనార్హం.

రాజకీయ సంచలనాలు.. కీలక చర్చలు

బడ్జెట్ సమావేశాల్లో ఆర్థిక అంశాల కంటే రాజకీయ పరిణామాలే ఎక్కువగా వార్తల్లో నిలిచాయి. ముఖ్యంగా లోక్‌సభ స్పీకర్‌ను తొలగించాలని కోరుతూ డాక్టర్ మహ్మద్ జావేద్ ప్రవేశపెట్టిన తీర్మానం సభలో ప్రకంపనలు సృష్టించింది. మార్చి 10, 11 తేదీల్లో ఈ అంశంపై సుదీర్ఘంగా చర్చ జరిగింది. సుమారు 12 గంటలకు పైగా జరిగిన ఈ చర్చలో 53 మంది సభ్యులు తమ గళాన్ని వినిపించారు. అంతిమంగా ఈ తీర్మానం వీగిపోయినప్పటికీ, పార్లమెంటరీ చరిత్రలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా మిగిలిపోయింది. అలాగే, పశ్చిమాసియాలో నెలకొన్న అనిశ్చితి, దాని ప్రభావం భారత్‌పై ఎలా ఉంటుందన్న అంశంపై ప్రధానమంత్రి స్వయంగా ఉభయ సభల్లో ప్రకటనలు చేయడం ద్వారా అంతర్జాతీయ పరిణామాలపై ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధిని చాటుకున్నారు.

శాసన వ్యవస్థ: గెలుపోటములు

ఈ సమావేశాల్లో మొత్తం 9 కీలక బిల్లులకు ఉభయ సభల ఆమోదం లభించింది. ఆర్థిక బిల్లులతో పాటు, అనుబంధ పద్దుల ఆమోదం, రైల్వే, వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖల గ్రాంట్లపై చర్చలు వాడివేడిగా సాగాయి. అయితే, ఈ సమావేశాల చివరి అంకంలో మహిళా రిజర్వేషన్లకు సంబంధించి ప్రవేశపెట్టిన ‘రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లు’ ప్రభుత్వానికి పెద్ద పరీక్షగా మారింది. కీలకమైన రాజ్యాంగ సవరణ కావడంతో, ఆర్టికల్ 368(2) ప్రకారం అవసరమైన మెజారిటీ లభించకపోవడంతో ఆ బిల్లు ఆమోదం పొందలేదు. దీని ప్రభావంతో దానికి అనుబంధంగా ఉన్న డీలిమిటేషన్ బిల్లు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల చట్టాల సవరణ బిల్లులను ప్రభుత్వం ముందుకు తీసుకెళ్లలేదు.

మొత్తం మీద చూస్తే, బడ్జెట్ సమావేశాలు ఒకవైపు ఆర్థిక క్రమశిక్షణను ప్రదర్శిస్తూనే, మరోవైపు దేశంలోని సున్నితమైన రాజకీయ అంశాలను కూడా చర్చకు తీసుకువచ్చాయి. మొత్తం 12 బిల్లులు లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టగా, 9 బిల్లులు చట్ట రూపం దాల్చడం ప్రభుత్వ శాసన పటిమను సూచిస్తోంది. అటు రాజ్యసభలో పర్యావరణం, గ్రామీణాభివృద్ధి వంటి కీలక అంశాలపై జరిగిన చర్చలు ప్రజా సమస్యల పట్ల సభకున్న నిబద్ధతను తెలియజేశాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, మూడు దశల్లో, సుదీర్ఘ విరామాలతో సాగిన ఈ బడ్జెట్ సెషన్, 2026 పార్లమెంటరీ చరిత్రలో ఒక సంక్లిష్టమైన మరియు ఫలప్రదమైన సెషన్‌గా నిలిచిపోతుంది. పార్లమెంటు నిరవధిక వాయిదా పడటంతో ఇక దేశ రాజకీయాలు క్షేత్రస్థాయిలోకి మళ్ళాయి. మహిళా రిజర్వేషన్ల ను వ్యతిరేకించిన విపక్షాలను టార్గెట్ చేస్తూ యెన్ డి ఏ భాగ స్వామ్య పార్టిలు ఇప్పటికే నిరసనలు ప్రారంభించాయి . ఇక అధికార కూటమి చేస్తున్న వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని సమర్ధవంతంగా తిప్పికొట్టేందుకు విపక్షాలు అస్త్రాలు సిద్దం చేసుకుంటున్నా యి. మహిళా బిల్లు ఆమోదం పొందక పాయినా అధికార , విపక్షాల రాజకీయ చట్రంలో సజీవంగా నలిగిపోతున్న పరిస్థితి కనిపిస్తుంది.