న్యూఢిల్లీ, ఏప్రిల్ 23, 2026:భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు, యుగయుగాలుగా వస్తున్న మతపరమైన సంప్రదాయాలకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించే దిశగా సుప్రీంకోర్టులో కీలక అడుగు పడింది. కేరళలోని శబరిమల అయ్యప్ప స్వామి ఆలయంతో సహా పలు మతపరమైన ప్రదేశాల్లో మహిళల ప్రవేశం, అక్కడ కొనసాగుతున్న వివక్షపై తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం గురువారం లోతైన విచారణ చేపట్టింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ఈ బెంచ్‌లో జస్టిస్ బి.వి. నాగరత్న, జస్టిస్ అహసానుద్దీన్ అమానుల్లా సహా ఇతర ప్రముఖ న్యాయమూర్తులు సభ్యులుగా ఉన్నారు. మత స్వేచ్ఛ పరిధి ఎంత? సంప్రదాయం పేరుతో ప్రాథమిక హక్కులను కాలరాయవచ్చా? అన్న అంశాలపై ధర్మాసనం సంధిస్తున్న ప్రశ్నలు ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారాయి.

సృష్టికర్త చెంత వివక్షకు తావుందా? - ధర్మాసనం కీలక వ్యాఖ్యలు

విచారణ సందర్భంగా జస్టిస్ అహసానుద్దీన్ అమానుల్లా లేవనెత్తిన ఒక తాత్విక ప్రశ్న అందరినీ ఆలోచింపజేసింది. ఒక భక్తుడు నిండు విశ్వాసంతో, స్వచ్ఛమైన హృదయంతో తన సృష్టికర్తను దర్శించుకోవడానికి వెళ్లినప్పుడు, కేవలం వంశం లేదా లింగం ప్రాతిపదికన అతడిని దైవానికి దూరం చేయడం ఏ మేరకు సమంజసమని ఆయన ప్రశ్నించారు. "సృష్టికర్తకు, సృష్టికి మధ్య వివక్ష ఉండకూడదు" అని ఆయన నొక్కి చెప్పారు. అటువంటి పరిస్థితుల్లో బాధితుడైన భక్తుడికి రాజ్యాంగం రక్షణ కల్పించదా అని ఆయన నిలదీశారు. దీనికి స్పందించిన అయ్యప్ప ఆలయ ప్రధాన అర్చకుల తరఫు న్యాయవాది వి. గిరి, ఆలయ సంప్రదాయాలు దైవత్వం యొక్క మూల లక్షణాలతో ముడిపడి ఉంటాయని, భక్తులు ఆ దైవిక శక్తికి లోబడి ఉండాలని వాదించారు. మతపరమైన ఆచారాలు మతంలో అంతర్భాగమని, వీటిని మార్చడం సాధ్యం కాదని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మతపరమైన ఆచారాల్లో ప్రభుత్వ జోక్యం: ఆర్టికల్ 25(2)(బి) పై చర్చ

రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 25(2)(బి) ప్రకారం సామాజిక సంస్కరణల కోసం మతపరమైన విషయాల్లో ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకునే అధికారంపై ధర్మాసనం సుదీర్ఘంగా చర్చించింది. సామాజిక సంస్కరణ అనేది చాలా విస్తృతమైన పదమని, ప్రజల ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా ప్రభుత్వం అడుగులు వేయవచ్చని సీజేఐ జస్టిస్ సూర్యకాంత్ అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే, ప్రతి కేసును దాని పూర్వాపరాల ఆధారంగానే చూడాలని, భవిష్యత్తు కోసం కచ్చితమైన మార్గదర్శకాలను ఇప్పుడే రూపొందించడం సాధ్యం కాదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఇదే క్రమంలో జస్టిస్ బాగ్చీ స్పందిస్తూ, ప్రభుత్వం మతపరమైన విషయాల్లో జోక్యం చేసుకునే మార్గం చాలా 'ఇరుకైనది' (Narrow path) అని, దీనిని అత్యంత జాగ్రత్తగా అమలు చేయాలని సూచించారు.

మహిళల ప్రవేశం: సామాజిక సంస్కరణా లేక సంప్రదాయ ఉల్లంఘనా?

జస్టిస్ బి.వి. నాగరత్న ఒక కీలక ప్రశ్నను న్యాయవాదుల ముందు ఉంచారు. ఒకవేళ ప్రభుత్వం చట్టం చేసి 10 నుండి 50 ఏళ్ల లోపు మహిళలకు శబరిమల ప్రవేశం కల్పిస్తే, దానిని సామాజిక సంస్కరణగా భావించాలా లేక మత సంప్రదాయాల్లో జోక్యంగా చూడాలా? అని ప్రశ్నించారు. దీనికి సీనియర్ అడ్వకేట్ గోపాల్ సుబ్రమణ్యం స్పందిస్తూ, సంబంధిత ఆచారం ప్రాచీనమైనదా లేదా అన్నది చూడటంతో పాటు, అది భక్తుల హక్కులపై చూపే ప్రభావాన్ని కూడా కోర్టు పరిశీలించాల్సి ఉంటుందని తెలిపారు. సంప్రదాయం పేరుతో మహిళల పట్ల వివక్ష చూపడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ఒక వర్గం వాదిస్తుండగా, అది విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయమని మరొక వర్గం గట్టిగా వినిపిస్తోంది.

హిందూ సమాజ ఏకీకరణపై జస్టిస్ నాగరత్న వ్యాఖ్యలు

హిందూ సమాజం తనను తాను ఏకం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని జస్టిస్ నాగరత్న ఈ సందర్భంగా వ్యాఖ్యానించారు. ఒకరిని ఒకరు వేరుగా చూసుకోవడం వల్ల సమాజమే నష్టపోతుందని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు. 1950వ దశకంలో సామాజిక వెలివేత, వివక్ష వంటి రుగ్మతలను అంతం చేయడానికే రాజ్యాంగంలో ఆర్టికల్ 25(2)(బి)ని చేర్చారని ఆమె గుర్తు చేశారు. కేవలం శబరిమల మాత్రమే కాకుండా, దావూదీ బోహ్రా సమాజంలో ఉన్న బహిష్కరణ ఆచారం వంటి ఇతర మతపరమైన అంశాలను కూడా ఈ ధర్మాసనం క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తోంది. వివిధ మతాల్లో ఉండే ఆహారపు అలవాట్లు, దుస్తుల నియమాలు వంటి వాటిని సాధారణ నైతికతతో పోల్చలేమని సీనియర్ న్యాయవాది ముకుల్ రోహత్గీ వాదించారు.

మత స్వేచ్ఛకు, వ్యక్తిగత సమానత్వానికి మధ్య ఉన్న ఈ సున్నితమైన సమతుల్యతను సుప్రీంకోర్టు ఎలా నిర్వచిస్తుందనే దానిపై ఇప్పుడు యావత్ భారత్ దృష్టి నెలకొంది. ఈ చారిత్రాత్మక విచారణ తదుపరి విడత కూడా కొనసాగనుంది.